Tương lai nào cho các nhà thờ đang dần vắng tín hữu?

Giải thưởng Di sản châu Âu 2026 vừa vinh danh nhiều công trình bảo tồn nổi bật trên khắp châu lục, đồng thời làm nổi bật một câu hỏi ngày càng cấp thiết: tương lai nào cho các nhà thờ đang dần trống vắng tại châu Âu?

Trong số 30 dự án đoạt giải năm nay, nổi bật có công trình phục hồi mái vòm Nhà thờ Escuelas Pías tại Valencia, Tây Ban Nha, và dự án tái sử dụng Tu viện Biển Đức San Benedetto Po ở miền bắc Ý.

Tại Valencia, việc trùng tu mái vòm thế kỷ XVIII nhằm bảo tồn nhà thờ như một không gian phụng vụ sống động, đồng thời mở ra các hoạt động văn hóa phù hợp để bảo đảm sự bền vững lâu dài. Công trình vẫn duy trì việc cử hành phụng vụ và đón tiếp hơn 46.000 khách tham quan qua các cuộc triển lãm, hội thảo và tham quan hướng dẫn.

Kiến trúc sư Luis Cortés-Meseguer nhấn mạnh rằng mục tiêu không phải biến nhà thờ thành một không gian thương mại hay thế tục, nhưng là “làm sống lại” không gian thánh trong khi vẫn giữ nguyên căn tính biểu tượng và phụng vụ của nhà thờ.

Trong khi đó, tu viện San Benedetto Po, được thành lập từ năm 1007, sau nhiều năm xuống cấp và bị hư hại bởi động đất năm 2012, đã được phục hồi thành trung tâm văn hóa và xã hội với thư viện, học viện âm nhạc và không gian triển lãm.

Bảo tồn và thích nghi mà vẫn tôn trọng căn tính lịch sử và thiêng liêng của các nhà thờ và tu viện

Tuy nhiên, không phải mọi hình thức chuyển đổi đều được đón nhận tích cực. Tại thành phố Ghent của Bỉ, kế hoạch biến một nhà thờ thế kỷ XIX thành siêu thị, nhà hàng và quầy rượu đã gây nhiều tranh cãi. Nhiều người lo ngại rằng việc thương mại hóa có thể làm mất đi ý nghĩa thiêng liêng và văn hóa của các nơi thờ phượng trước đây.

Theo Ủy ban các Hội đồng Giám mục Liên minh châu Âu, các nhà thờ không chỉ là công trình kiến trúc hay di sản lịch sử, nhưng còn là nơi lưu giữ ký ức, linh hồn và đời sống cộng đoàn của người dân châu Âu.

Năm 2018, Hội đồng Tòa Thánh về Văn hóa đã công bố văn kiện hướng dẫn về việc ngừng sử dụng và tái sử dụng các nhà thờ cho mục đích văn hóa. Hiện nay, nhiều tổ chức như “Tương lai các Di sản Tôn giáo” và Ủy ban các Hội đồng Giám mục Liên minh châu Âu đang tìm kiếm các giải pháp chung nhằm bảo tồn và thích nghi các công trình tôn giáo mà vẫn tôn trọng căn tính lịch sử và thiêng liêng của những nơi này. Theo các chuyên gia, không có một mô hình duy nhất cho mọi trường hợp, nhưng điều quan trọng là phải giữ được “tinh thần của nơi chốn” khi đưa vào các mục đích sử dụng mới.

Nguồn: vaticannews.va