Có những điều khi còn sống, chúng ta cứ ngỡ là quan trọng, nhưng khi đứng trước một nấm mồ, tất cả bỗng trở nên thật nhỏ bé. Có những điều chúng ta từng tranh giành, hơn thua, tính toán đến mất ăn mất ngủ, nhưng rồi một ngày, khi nhắm mắt xuôi tay, chẳng thể mang theo được bất cứ điều gì. Có những người hôm qua còn gặp gỡ, trò chuyện, cười nói với chúng ta, hôm nay đã trở thành một tấm hình trên bàn thờ, một cái tên trên bia mộ và một ký ức trong lòng người ở lại.

Đời ngắn lắm!

Tháng Mười Một về, khi Giáo Hội dành cách đặc biệt để tưởng nhớ và cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời, chúng ta được mời gọi dừng lại giữa những bộn bề của cuộc sống, để nhìn sâu hơn vào thân phận con người và suy nghĩ về ý nghĩa đích thực của đời mình. Những ngọn nến lung linh trên các phần mộ, những nén hương nghi ngút khói, những lời kinh trầm lắng và những giọt nước mắt âm thầm không chỉ nói lên nỗi nhớ thương người đã khuất, nhưng còn là lời nhắc nhở mỗi người đang sống: Rồi một ngày, chúng ta cũng sẽ nằm xuống như những người hôm nay chúng ta đang tưởng nhớ.

Người xưa có câu: “Sinh hữu hạn, tử bất kỳ”, nghĩa là đời người có giới hạn, nhưng chẳng ai biết trước ngày giờ mình phải ra đi. Thánh vịnh 90 cũng nhắc nhở: “Xin dạy chúng con đếm tháng ngày mình sống, ngõ hầu tâm trí được khôn ngoan”. Đếm ngày tháng không phải để sống trong lo âu, sợ hãi cái chết, nhưng để biết trân trọng từng ngày đang có, biết sống sao cho những ngày tháng ấy không trôi qua vô nghĩa.

Thực tế, con người thường dành quá nhiều thời gian để chạy theo những điều chóng qua. Người ta mải mê kiếm tiền, tìm kiếm địa vị, danh vọng, quyền lực và những lời tung hô của thiên hạ. Có người vì một chút lợi lộc mà đánh mất tình nghĩa; vì một chút tự ái mà đoạn tuyệt tình thân; vì một chút hơn thua mà biến bạn bè thành đối thủ; vì lòng tham mà bất chấp lương tâm, đạo lý. Có những người cả đời chỉ lo xây dựng cơ nghiệp bên ngoài mà quên vun đắp đời sống bên trong; lo tích lũy tài sản cho thân xác mà quên chuẩn bị gia tài cho linh hồn.

Đáng suy nghĩ hơn, có những cuộc tranh giành tưởng như rất lớn lao, nhưng xét cho cùng, tất cả chỉ là những điều phù vân. Hôm nay chúng ta có thể hơn người này, thắng người kia, được người đời ca tụng; nhưng ngày mai, khi nằm xuống, tất cả cũng chỉ còn là một nấm đất. Danh vọng rồi sẽ phai, tiền bạc rồi sẽ thuộc về người khác, chức quyền rồi sẽ có người thay thế. Ngay cả thân xác mà chúng ta từng nâng niu, chăm chút cũng trở về với bụi đất.

Nhà hiền triết Seneca từng suy tư rằng: “Không phải chúng ta có quá ít thời gian, nhưng là chúng ta đã lãng phí quá nhiều thời gian”. Quả thật, điều đáng tiếc nhất không hẳn là cuộc đời quá ngắn, nhưng là chúng ta đã để quá nhiều thời gian trôi qua trong những điều không đáng. Chúng ta có thể dành hàng giờ để bàn chuyện thiên hạ, nhưng lại không có nổi vài phút để cầu nguyện; có thể thức khuya vì công việc, vui chơi, giải trí, nhưng lại ngại ngần khi dành thời gian cho Chúa; có thể nhiệt tình trong những cuộc vui, nhưng lại thờ ơ trước những người đang cần một bàn tay nâng đỡ.

Bởi thế, lời Chúa Giêsu đặt ra cho mỗi người một câu hỏi không thể né tránh: “Được cả thế giới mà phải thiệt mất mạng sống, thì người ta nào có lợi gì?” (Mt 16,26). Đây không chỉ là một câu hỏi về sự khôn ngoan, nhưng còn là một lời cảnh tỉnh về giá trị tối hậu của cuộc đời. Bởi lẽ, con người có thể sở hữu rất nhiều thứ, nhưng nếu đánh mất linh hồn, đánh mất tình yêu, đánh mất lương tâm và đánh mất Thiên Chúa, thì tất cả những gì đang nắm giữ cũng chẳng thể đem lại hạnh phúc đích thực.

Vì thế, sống khôn ngoan không có nghĩa là phải trở nên giàu có hơn người khác, nhưng là biết trở nên tốt lành hơn chính mình ngày hôm qua. Không phải cứ có nhiều tiền mới là thành công, có chức cao mới là giá trị, được nhiều người biết đến mới là hạnh phúc. Giá trị của một con người không nằm ở những gì họ chiếm hữu, nhưng ở những gì họ trao ban; không nằm ở những gì họ để lại trong ngân hàng, nhưng ở những gì họ để lại trong trái tim người khác.

Người Việt Nam chúng ta vốn có truyền thống đạo đức rất đẹp: “Ở hiền gặp lành”, “Gieo nhân nào, gặt quả ấy”, “Lá lành đùm lá rách”. Đó không chỉ là những lời khuyên luân lý của cha ông, nhưng còn là những bài học sâu sắc về cách sống và cách đối xử giữa người với người. Đời người, suy cho cùng, không được đo bằng số năm chúng ta hiện diện trên mặt đất, nhưng bằng tình yêu chúng ta đã trao, những điều thiện chúng ta đã làm và những cuộc đời chúng ta đã góp phần làm cho tốt đẹp hơn.

Bởi vậy, hãy biết tu nhân tích đức, sống ngay lành, giữ lòng thanh sạch, tránh xa tham, sân, si; đừng để lòng tham làm mờ mắt, sự nóng giận làm tổn thương người khác, lòng ganh tị làm héo úa tâm hồn. Đừng vì một chút lợi ích mà bán rẻ lương tâm; đừng vì một chút danh dự phù phiếm mà đánh mất tình huynh đệ; đừng đợi đến khi người khác nằm xuống mới hối tiếc vì mình chưa kịp nói một lời yêu thương, chưa kịp làm một điều tốt đẹp.

Đặc biệt, đối với người Kitô hữu, cuộc đời không chỉ là hành trình từ lúc sinh ra cho đến khi nhắm mắt, nhưng còn là hành trình tiến về quê trời. Cái chết không phải là dấu chấm hết, nhưng là ngưỡng cửa bước vào sự sống đời đời. Thánh Phaolô xác tín: “Nếu chúng ta đã cùng chết với Đức Kitô, chúng ta cũng sẽ cùng sống với Người” (Rm 6,8). Chính niềm tin Phục Sinh ấy làm cho cuộc đời chúng ta có một chân trời vượt lên trên những giá trị chóng qua của trần thế.

Vì vậy, đừng chỉ lo làm giàu cho cuộc sống hôm nay mà quên chuẩn bị cho sự sống mai sau. Đừng chỉ chăm sóc thân xác mà bỏ mặc linh hồn. Đừng chỉ xây dựng nhà cửa nguy nga mà quên xây dựng một tâm hồn có Chúa. Đừng chỉ lo cho con cháu một tương lai vật chất đầy đủ mà quên trao cho chúng gia sản đức tin, lòng nhân ái và đời sống đạo đức.

Muốn chuẩn bị cho sự sống đời đời, chúng ta phải bắt đầu ngay từ hôm nay, bằng những việc rất bình thường nhưng mang giá trị thiêng liêng sâu xa: dành thời gian cầu nguyện mỗi ngày, siêng năng tham dự Thánh lễ, lãnh nhận các Bí tích, lắng nghe và thực hành Lời Chúa, biết hy sinh, tha thứ, làm việc bác ái và sống yêu thương. Bởi vì, như lời Chúa Giêsu đã dạy: “Kho tàng của anh ở đâu, thì lòng anh ở đó” (Mt 6,21).

Đặc biệt, đời sống đức tin không thể chỉ dừng lại ở những lời kinh trên môi miệng, nhưng phải được thể hiện bằng một tình yêu cụ thể trong đời sống cộng đoàn. Người Kitô hữu không thể sống đức tin cách ích kỷ, chỉ biết lo phần mình, gia đình mình, công việc mình, mà thờ ơ với những nhu cầu chung của Giáo Hội và cộng đoàn. Một người có thể đóng góp rất nhiều cho gia đình, nhưng lại chẳng bao giờ quảng đại với công việc chung; có thể nhiệt tình với những gì đem lại lợi ích cho bản thân, nhưng lại tìm cách thoái thác khi cộng đoàn cần đến sự hy sinh của mình.

Thế nhưng, đời sống Kitô hữu đích thực là đời sống hiệp thông và phục vụ. Thánh Phaolô nhắc nhở: “Anh em hãy mang gánh nặng cho nhau, như vậy là anh em chu toàn luật Đức Kitô” (Gl 6,2). Một lời động viên, một bàn tay giúp đỡ, một sự hy sinh âm thầm, một đóng góp quảng đại cho công việc chung, một lần gác lại quyền lợi cá nhân để phục vụ cộng đoàn… tất cả đều có thể trở thành những hạt giống yêu thương được gieo vào cánh đồng Nước Trời.

Tháng Cầu Hồn cũng là dịp để chúng ta suy nghĩ về chữ hiếu và tình nghĩa đối với những người đã khuất. Khi đứng trước phần mộ cha mẹ, ông bà, tổ tiên và những người thân yêu, chúng ta không chỉ thắp lên một nén hương, đặt xuống một vòng hoa, nhưng còn phải thắp lên trong lòng ngọn lửa của lòng biết ơn. Bởi có những món nợ tình nghĩa không thể trả bằng tiền bạc; có những công ơn không thể đong đếm bằng vật chất; và có những người khi còn sống, chúng ta chưa kịp yêu thương đủ, đến khi họ ra đi mới nhận ra sự hiện diện của họ quý giá biết bao.

Vì thế, khi còn có thể, hãy yêu thương cha mẹ, đừng đợi đến ngày cài khăn tang mới nói lời thương nhớ. Hãy quan tâm đến người thân, đừng đợi đến khi họ nằm xuống mới tiếc nuối những lần chưa kịp thăm viếng. Hãy làm hòa với nhau khi còn có thể, đừng để những bất hòa nhỏ bé trở thành khoảng cách vĩnh viễn. Hãy sống tử tế với mọi người, bởi chúng ta không biết cuộc gặp gỡ hôm nay có phải là lần cuối cùng hay không.

Có một điều rất đáng suy ngẫm: Khi một người qua đời, người ta thường không nhớ họ đã sở hữu bao nhiêu tiền bạc, có bao nhiêu nhà cửa, chức vụ hay danh vọng; người ta nhớ cách họ đã sống, tình yêu họ đã trao và những điều tốt đẹp họ đã để lại. Đó mới là di sản quý giá nhất của một đời người.

Rồi sẽ đến ngày, mỗi người chúng ta cũng phải rời khỏi thế gian này. Khi ấy, những gì chúng ta từng tranh giành sẽ ở lại; những gì chúng ta từng tự hào sẽ trở thành quá khứ; những người thân yêu sẽ tiễn chúng ta đến phần mộ, rồi trở về với cuộc sống thường ngày. Chỉ có tình yêu, lòng bác ái và những việc lành được thực hiện trong ân sủng Thiên Chúa mới có giá trị trước ngưỡng cửa vĩnh cửu.

Bởi thế, đừng hỏi cuộc đời còn cho chúng ta bao nhiêu thời gian, nhưng hãy tự hỏi chúng ta đã sử dụng thời gian ấy như thế nào. Đừng chỉ hỏi mình đã làm được bao nhiêu việc lớn lao, nhưng hãy hỏi mình đã làm được bao nhiêu điều tốt đẹp. Đừng chỉ quan tâm người đời nghĩ gì về mình, nhưng hãy quan tâm Thiên Chúa nhìn thấy gì trong tâm hồn mình.

Xin mượn mấy vần thơ để khép lại những suy tư trong Tháng Cầu Hồn:

Đời người tựa áng mây trôi,

Vinh hoa phú quý một thời mà thôi.

Được thua rồi cũng qua rồi,

Chỉ tình yêu mến sáng ngời trong ta.

Đừng gieo oán hận, hơn thua,

Đừng vì danh lợi mà mua muộn phiền.

Sống sao giữ trọn chữ hiền,

Gieo bao việc thiện, kết duyên Nước Trời.

Mai này khép mắt lìa đời,

Tiền tài danh vọng gửi nơi bụi trần.

Chỉ còn tình Chúa, tình thân,

Và bao ân phúc đã dần kết nên.

ĐỜI NGẮN LẮM! Hãy sống sao cho đáng sống. Đừng để những điều chóng qua lấy mất những giá trị vĩnh cửu. Đừng để một đời bận rộn mà linh hồn trống rỗng. Đừng đợi đến khi nằm xuống mới nhận ra điều gì mới thực sự quan trọng. Hãy sống tốt khi còn có thể, yêu thương khi còn có thể, tha thứ khi còn có thể, phục vụ khi còn có thể và làm việc thiện khi còn có thể.

Và trên hết, hãy sống mỗi ngày như thể đó là món quà Chúa ban, đồng thời chuẩn bị tâm hồn như thể ngày mai chúng ta sẽ được trở về với Ngài. Bởi cuối cùng, điều quan trọng nhất không phải là chúng ta đã sống được bao nhiêu năm, nhưng là chúng ta đã sống như thế nào trước mặt Thiên Chúa và đã yêu thương được bao nhiêu trong cuộc đời này.

Để khi khép lại hành trình trần thế, chúng ta không chỉ để lại một nấm mồ cho người đời tưởng nhớ, nhưng còn có một gia tài thiêng liêng là đức tin, đức cậy, đức mến và những việc lành để được Thiên Chúa đón nhận vào sự sống muôn đời.

Lạy Chúa, xin dạy chúng con biết đếm tháng ngày mình sống, biết trân trọng những gì đang có, biết buông bỏ những gì phù vân, biết yêu thương thay vì oán ghét, biết quảng đại thay vì ích kỷ, biết phục vụ thay vì tranh giành. Xin cho chúng con đừng sống hoài, sống phí, nhưng biết biến từng ngày đời mình thành một hành trình yêu mến Chúa và phục vụ tha nhân.

Lm. Paul Minh Sáng